Veranderen begint met aandacht geven, toelaten en niets doen

door Ger Schurink, auteur, gz-psycholoog, psychotherapeut en mindfulness-trainer

Het kost vaak veel moeite en doorzettingsvermogen om je gedrag te veranderen. Dat komt doordat veel gedrag bestaat uit gewoontepatronen die in de loop van de jaren sterk ingesleten zijn. We reageren op de automatische piloot, zonder bewuste keuzes te maken. Een bepaalde aanleiding roept automatisch gedachten op met de bijbehorende gevoelens en dat leidt weer tot automatisch gedrag. 
Marjolijn bijvoorbeeld zegt altijd "ja" als collega's een beroep op haar doen.

Een ingesleten gewoontepatroon wordt vaak gestuurd door leefregels. Dat zijn de 'moetens' die we van huis uit hebben meegekregen. Bekende leefregels zijn: maak geen fouten, verberg je gevoelens, wees sterk, uit geen kritiek, doe wat er van je verwacht wordt, doe 200% je best, vermijd alle risico’s, wees vriendelijk en sta klaar. We hebben ooit geleerd dat anderen ons aardig, competent en de moeite waard vinden als we voldoen aan die leefregels. We moeten als vanzelfsprekend aan die opdrachten blijven voldoen en staan er niet bij stil of we dat nu, in deze situatie ook willen en kunnen.
Marjolijn heeft moeite met 'nee-zeggen'. Ze reageert meestal automatisch op een verzoek vanuit haar leefregels: sta altijd klaar (anders vinden ze me niet aardig), weiger een verzoek niet (want dat geeft vervelende gevolgen).

Met mindfulness kunnen we uit de automatische piloot komen.
Mindfulness is een combinatie van aandacht, toelaten en niets doen. Aandacht is het opmerken van de gedachten en gevoelens die er op dat moment zijn. Toelaten en niets doen is het hebben van een uitnodigende houding tegenover wat je ervaart zonder er direct iets aan te willen veranderen. Zo ontstaat er een time-out die het automatisch en impulsief reageren doorbreekt. 

Hoe gaat dat in zijn werk? 
Richt je aandacht even op het ademen en adem een keer diep in en uit. Verplaats dan je aandacht naar je lichaam, met name naar plekken waar je gevoelens ervaart. Laat daar je aandacht op rusten en voel het ademen op de achtergrond. Laat toe wat je voelt vanuit een accepterende houding: wat ik nu ervaar hoort bij mij en mijn leven op dit moment. Laat me het maar ervaren. Het is zoals het is. De gedachten die opkomen laat je voor wat ze zijn. Blijf op deze manier zo'n  10 tot 30 seconden, of langer als de situatie het toelaat, bij wat je gevoelsmatig ervaart in je lichaam. Zo word je je heel sterk bewust van je gemoedstoestand.

Hierna stel je jezelf een of meer van de volgende vragen: